Sửa đổi Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt, nhiều chuyên gia đề xuất bổ sung cơ chế riêng cho đô thị sân bay, đô thị đại học, nhà ở xã hội trong TOD; đồng thời mở rộng phân quyền, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế và tăng tự chủ cho TPHCM.

Sáng 22/5, UBND TPHCM đã tổ chức Hội thảo tham vấn ý kiến chuyên gia, nhà khoa học, trí thức tiêu biểu về Dự thảo Dự án Luật Đô thị đặc biệt.

Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt tiếp tục nhận được nhiều góp ý từ giới chuyên gia, nhà khoa học với mong muốn hoàn thiện “chiếc áo pháp lý” đủ rộng và đủ mạnh cho TPHCM trong giai đoạn phát triển mới. Trong đó, nhóm ý kiến tập trung nhiều vào việc bổ sung các mô hình đô thị mới chưa có tiền lệ và mở rộng không gian tự chủ cho Thành phố.

Đề Xuất Bổ Sung 5 Mô Hình Mới, Đưa Đô Thị Sân Bay Và Đô Thị Đại Học Vào Luật

Góp ý tại hội thảo, TSKH.KTS Ngô Viết Nam Sơn đánh giá Luật Đô thị đặc biệt có ý nghĩa rất quan trọng không chỉ với TPHCM mà còn với cả nước, do đó cần sớm được thông qua để tạo nền tảng pháp lý cho quá trình phát triển siêu đô thị.

Theo ông, ngoài các quy định áp dụng chung cho các đô thị đặc biệt, dự luật cần bổ sung riêng một chương dành cho các cơ chế vượt trội cộng thêm cho TPHCM – đô thị toàn cầu, đầu tàu kinh tế của cả nước.

Đáng chú ý, chuyên gia này đề xuất mở rộng từ 3 lên 5 mô hình phát triển mới chưa có tiền lệ tại Việt Nam. Hiện dự thảo mới tập trung vào 3 mô hình gồm khu thương mại tự do, trung tâm tài chính quốc tế và phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD).

Tuy nhiên, theo ông, cần bổ sung thêm mô hình thứ 4 là đô thị sân bay gắn với vùng ảnh hưởng từ 10-30km quanh sân bay Tân Sơn Nhất và cả khu vực quanh sân bay Long Thành thuộc địa phận TPHCM.

“Mô hình thứ 5 là đô thị đại học, lấy trường đại học làm trung tâm, gắn với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, khu công nghệ cao và phát triển đô thị xung quanh”, ông nói.

KTS Ngô Viết Nam Sơn cho rằng Luật Đô thị đặc biệt cần trao cơ chế tự chủ đặc biệt cho TPHCM trong cả 5 mô hình này, từ xác định ranh giới dự án, quy hoạch, quản lý đến cơ chế hợp tác công – tư.

Riêng với TOD, ông nhận định đây cũng là mô hình chưa có tiền lệ tại Việt Nam và cần được quy định cụ thể hơn. HĐND / UBND Thành phố cần được trao quyền xác định ranh giới dự án, cơ chế giải phóng mặt bằng, tái định cư và các chính sách đi kèm.

Đặc biệt, ông lưu ý TOD không thể chỉ tập trung vào khai thác thương mại, kinh tế vì sẽ đẩy người thu nhập thấp ra khỏi khu vực trung tâm TOD bao quanh các nhà ga.

“Cần dành một tỷ lệ nhất định cho nhà ở xã hội, phục vụ người lao động, cán bộ đi làm xa dưới hình thức bán giá thấp hoặc cho thuê dài hạn”, ông đề xuất.

Ở góc độ văn hóa – xã hội, TS Nguyễn Thị Hậu cho rằng dự thảo đã thể hiện tư duy đổi mới mạnh mẽ khi đề cập đến công nghiệp văn hóa, kinh tế đêm, du lịch đô thị hay các khu phát triển thương mại – văn hóa. Tuy nhiên, dự luật hiện vẫn tiếp cận đô thị đặc biệt chủ yếu từ góc độ quản trị, hạ tầng và tăng trưởng kinh tế, trong khi yếu tố văn hóa và vốn xã hội – nền tảng tạo nên sức sống đô thị – chưa được thể hiện tương xứng.

Bà đề xuất bổ sung điều khoản riêng về bảo tồn và phát huy di sản đô thị; xây dựng cơ chế bảo vệ ký ức đô thị, cảnh quan lịch sử, cộng đồng cư dân gốc trong các dự án TOD và tái thiết đô thị.

Mở Rộng Phân Quyền, Tăng Tự Chủ Cho TPHCM

Góp ý cho dự thảo, chuyên gia Trần Du Lịch cho rằng cốt lõi của Luật Đô thị đặc biệt phải giải quyết được vấn đề phân quyền và cơ chế vận hành bộ máy. Theo ông, luật cần xử lý triệt để tình trạng thủ tục lòng vòng, chồng chéo; làm rõ cơ chế ngân sách giữa Trung ương và địa phương theo hướng minh bạch, rạch ròi.

“TPHCM không xin tiền mà xin cơ chế”, ông nhấn mạnh và đề xuất Thành phố được chủ động hơn trong quản lý thu – chi, phát hành trái phiếu, quản lý doanh nghiệp nhà nước và công sản.

GS.TS Nguyễn Trọng Hoài, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế TPHCM, đề xuất chuyển mạnh từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm, xem TPHCM như “phòng thí nghiệm thể chế”.

Đồng thời, ông đề nghị tăng tự chủ cho khối đại học, cho phép mở ngành đào tạo mới như bán dẫn, AI; thành lập doanh nghiệp trong trường đại học và phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

TS Thái Thị Tuyết Dung, Trưởng ban Pháp chế Đại học Quốc gia TPHCM, nhận định trong dự luật vẫn còn tồn tại cơ chế “xin – cho”. Theo bà, nhiều nội dung Thành phố chỉ cần báo cáo Trung ương thay vì xin ý kiến.

Trong khi đó, TS Nguyễn Kỳ Phùng, Trưởng ban Ban Quản lý Khu Công nghệ cao TPHCM, đánh giá dự thảo là bước chuyển lớn từ quản lý sang quản trị đô thị. Tuy nhiên, dự luật cần bổ sung chiến lược phát triển khoa học đô thị dựa trên dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và hoàn thiện cơ chế cho quỹ khoa học công nghệ, quỹ đổi mới sáng tạo.

PGS.TS Phùng Tiến Sĩ cũng lưu ý phạm vi vùng đô thị đặc biệt trong dự thảo đang quá rộng. Theo ông, nên giới hạn ở vùng TPHCM và các đô thị liền kề thuộc lưu vực sông Đồng Nai, mở rộng thêm Tây Ninh và Lâm Đồng để bảo đảm tính khả thi trong liên kết vùng.

Hồ Văn, Báo Dân Việt