TPHCM – Chuyên gia đề xuất TPHCM mở rộng phạm vi giải phóng mặt bằng sâu thêm 30 – 50m thay vì chỉ dừng ở lộ giới nhằm xóa bỏ tình trạng nhà siêu mỏng.

Sau giải phóng mặt bằng dự án rạch Xuyên Tâm, nhiều căn nhà chỉ còn diện tích từ 2 – 7m² xuất hiện.

Riêng đoạn qua phường Gia Định có 41 căn nhà dưới 9m² khi các hộ dân sửa chữa phần diện tích còn lại để tiếp tục sinh sống.

Xung quanh câu chuyện này, phóng viên Báo Lao Động đã trao đổi với Tiến sĩ khoa học, Kiến trúc sư (TSKH.KTS) Ngô Viết Nam Sơn – chuyên gia quy hoạch đô thị.

Những “Vết Sẹo” Sau Chỉnh Trang Đô Thị

+ Sau nhiều dự án mở đường, chỉnh trang kênh rạch, tình trạng nhà siêu mỏng, siêu méo vẫn tái diễn. Theo ông, nguyên nhân cốt lõi nằm ở đâu?

– Tôi cho rằng, đó là biểu hiện của một cách tiếp cận quy hoạch chưa đầy đủ.

Lâu nay, chúng ta chủ yếu giải quyết bài toán giao thông hoặc chỉnh trang kênh rạch, nhưng chưa quan tâm giải quyết đồng thời bài toán không gian đô thị hai bên tuyến.

Các ngành vẫn làm theo tư duy “đơn ngành”, thiếu sự phối hợp giữa giao thông, quy hoạch, kiến trúc và phát triển đô thị.

Vì vậy, nhiều tuyến đường được đầu tư rất đẹp, nhưng sau đó, hai bên vẫn tồn tại những căn nhà siêu mỏng, siêu méo, tạo nên những “vết sẹo” mới trong bộ mặt đô thị.

+ Theo ông, đâu là “nút thắt” khiến tình trạng này lặp đi lặp lại?

– Câu chuyện về 41 căn nhà có diện tích dưới 9m² tại phường Gia Định sau giải tỏa rạch Xuyên Tâm chỉ là phần nổi của tảng băng chìm.

Hiện nay, hầu hết dự án chỉ thu hồi đất đến mép lộ giới. Sau khi mở đường, phần đất còn lại của người dân nhiều khi quá nhỏ hoặc méo mó nhưng vẫn trở thành đất mặt tiền, nên chủ nhà vẫn cố xây dựng để tiếp tục sử dụng.

Thực tế, tại các đại lộ lớn như Võ Văn Kiệt, Phạm Văn Đồng cũng vậy, dù mặt đường mới mở rộng khang trang nhưng hai bên vẫn tồn tại những công trình “nhấp nha nhấp nhổm”, không xứng tầm với hạ tầng được đầu tư hàng nghìn tỉ đồng.

+ Theo ông, đâu là giải pháp căn cơ để chấm dứt tình trạng này?

– Muốn xử lý tận gốc thì phải thay đổi phạm vi thu hồi đất.

Đối với các tuyến đường trọng điểm hoặc các dự án chỉnh trang kênh rạch, Nhà nước nên thu hồi đất sâu vào bên trong khoảng 30 – 50m, để lấy trọn 1-2 lô đất giáp mặt tiền, thay vì chỉ dừng ở lộ giới.

Sau khi giải tỏa đồng bộ, quỹ đất này sẽ được quy hoạch lại để xây dựng các công trình hiện đại, không còn những mảnh đất vụn hay nhà siêu mỏng tồn tại.

Nếu làm được như vậy, diện mạo đô thị sẽ thay đổi toàn diện, đồng bộ với hệ thống hạ tầng mới.

Thu Hồi Nhiều Hơn Nhưng Tạo Nguồn Lực Lớn Hơn

+ Phương án này có thể làm tăng chi phí bồi thường và vướng các quy định pháp lý. Ông nhìn nhận thế nào?

– Đúng là quy trình thủ tục hiện nay còn phức tạp và cần sự điều chỉnh từ luật chung của Trung ương.

Tuy nhiên, trong khi chờ đợi, TPHCM cần tận dụng tối đa các cơ chế đặc thù (như Luật Phát triển đô thị sắp trình Quốc hội thông qua) để trao quyền cho chính quyền địa phương quyết định ranh giới dự án.

Về nguồn lực, sau khi hạ tầng hoàn thiện, giá trị quỹ đất hai bên đường sẽ tăng lên gấp hàng chục, thậm chí hàng trăm lần. Chính quyền có thể đấu giá quỹ đất này để thu hồi vốn đầu tư hạ tầng.

Nhà nước mở rộng đường mà không tốn đồng nào, thậm chí còn dư ra để nộp ngân sách hoặc xây dựng tiện ích công cộng như trường học, trạm y tế, công viên.

+ Có ý kiến lo ngại việc thu hồi thêm đất sẽ ảnh hưởng đến quyền lợi của người dân?

– Thực tế, đây lại là phương án công bằng hơn.

Hiện nay, khi mở đường, những hộ dân ở mặt tiền bị giải tỏa trắng, trong khi những người ở sâu trong hẻm bỗng nhiên “đổi đời” thành nhà mặt tiền mà không phải đóng góp gì cho thành phố.

Việc thu hồi thêm 30 – 50m sẽ giúp giải pháp đền bù công bằng hơn cho tất cả người dân trong khu vực ảnh hưởng.

+ TPHCM đang đặt mục tiêu di dời 40.000 căn nhà ven kênh, rạch đến năm 2030. Theo ông, mô hình này có thể áp dụng ngay?

– Giải pháp thì có, quan trọng là lãnh đạo có quyết tâm thực hiện hay không.

Nếu thực hiện bài bản, chúng ta không chỉ xóa được nhà siêu mỏng mà còn tạo ra những không gian đô thị mới văn minh, hiện đại và bền vững cho tương lai.

+ Xin cảm ơn ông!

Minh Quân, Báo Lao Động