(VNF) – TS. Ngô Viết Nam Sơn cho rằng, sau sáp nhập, các địa phương cần vượt qua tư duy địa giới hành chính, chuyển từ cạnh tranh địa phương sang cạnh tranh vùng đô thị để tạo động lực tăng trưởng và phát huy hiệu quả giá trị di sản.

Chia sẻ tại một hội thảo mới đây, TS. Ngô Viết Nam Sơn cho hay, câu chuyện quy hoạch của Đà Nẵng sau sáp nhập không chỉ là vấn đề riêng của địa phương, mà còn phản ánh thách thức chung của các đô thị Việt Nam trong giai đoạn tái cấu trúc không gian phát triển.

Sau khi sáp nhập đơn vị hành chính, hầu hết các đô thị trên cả nước đều phải điều chỉnh quy hoạch trong thời gian rất ngắn.

Trong bối cảnh đó, bài toán dung hòa giữa bảo tồn di sản và yêu cầu tăng trưởng kinh tế hai con số đang khiến nhiều địa phương lúng túng.

Câu chuyện bảo tồn di sản không còn dừng lại ở việc “bảo tồn như thế nào”, mà cần chuyển sang tư duy khai thác giá trị kinh tế từ di sản.

Việc phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế di sản phải trở thành động lực đóng góp cho tăng trưởng kinh tế, thay vì chỉ coi di sản là đối tượng cần gìn giữ.

Cần Thay Đổi Tư Duy Quy Hoạch Sau Sáp Nhập

Với Đà Nắng, TS. Ngô Viết Nam Sơn nhận định, việc mở rộng không gian sau khi sáp nhập với Quảng Nam mang lại nhiều lợi thế về quỹ đất, song cũng đặt ra thách thức lớn do nền tảng phát triển kinh tế – xã hội giữa hai địa phương có sự khác biệt đáng kể. Theo đó, những quy hoạch được xây dựng trước thời điểm sáp nhập cần được nhìn nhận lại dưới một tư duy mới.

“Muốn giải quyết bài toán này, trước hết cần tạm quên địa giới hành chính để nhìn dưới góc độ không gian quy hoạch và không gian kinh tế của cả quốc gia.

Khi đó chúng ta mới thấy được bức tranh phát triển lớn hơn.

Điều quan trọng nhất là phải chuyển từ tư duy cạnh tranh giữa các địa phương sang tư duy cạnh tranh của vùng đô thị”, TS. Ngô Viết Nam Sơn nói.

Ví dụ về khu vực TP. Hồ Chí Minh, nơi cảng Cát Lái nhiều năm duy trì lượng hàng hóa lớn hơn cảng Cái Mép, một phần do cơ chế phân chia nguồn thu ngân sách trước khi điều chỉnh địa giới hành chính.

Đây là minh chứng cho việc lợi ích theo tư duy địa giới hành chính có thể tạo ra những lựa chọn phát triển chưa tối ưu về mặt không gian đô thị.

Từ đó, Đà Nẵng cũng cần có cách tiếp cận tương tự. Nếu muốn trở thành cực tăng trưởng mạnh của miền Trung, thì Đà Nẵng không thể phát triển đơn lẻ mà phải đặt trong mối liên kết với Huế và Quảng Nam. Dưới góc nhìn phát triển vùng, Huế và Đà Nẵng – Quảng Nam cần được xem như một chỉnh thể thống nhất như một trung tâm Vùng Đô thị Miền Trung. Nếu hợp tác hiệu quả, quy mô kinh tế của toàn vùng hoàn toàn có thể vươn lên nhóm dẫn đầu cả nước.

TS. Ngô Viết Nam Sơn cho rằng, nếu vượt qua tư duy địa giới hành chính, không gian phát triển của khu vực miền Trung sẽ trở nên rõ ràng hơn.

Theo đó, Đà Nẵng cùng khu vực phía Bắc Quảng Nam sẽ đóng vai trò trung tâm đô thị hiện đại; Hội An giữ vai trò đô thị di sản; Tam Kỳ – Chu Lai tiếp tục phát triển theo hướng đô thị hiện đại; trong khi Huế bảo tồn không gian di sản ven sông Hương và mở rộng phát triển cao tầng từ An Vân Dương chạy dần về khu vực Phú Bài và Chân Mây – Lăng Cô. Mô hình xen kẽ “di sản – hiện đại – di sản – hiện đại” sẽ tạo nên một trục phát triển liên tục đa bản sắc, vừa đảm bảo tăng trưởng, vừa giữ gìn giá trị văn hóa.

“Một mình Đà Nẵng sẽ rất khó tạo được sức cạnh tranh với các vùng đô thị lớn như Hà Nội hay TP. Hồ Chí Minh. Muốn có sức cạnh tranh vùng thì bắt buộc phải liên kết”, ông nhấn mạnh.

Cân Nhắc Đưa Khu Thương Mại Tự Do Xuống Chu Lai

Đối với bài toán quỹ đất sau sáp nhập, TS. Ngô Viết Nam Sơn đề xuất Đà Nẵng nên mạnh dạn điều chỉnh phân bố chức năng phát triển.

Theo đó, trong trường hợp khu thương mại tự do không thể bố trí thành một không gian liền mạch tại Đà Nẵng, để đảm bảo an toàn cho khu dân cư trước nguy cơ giao thông container chồng chéo, thì có thể cân nhắc chuyển toàn bộ khu thương mại tự do xuống Chu Lai. Khi đó, Đà Nẵng cũ sẽ tập trung phát triển các hạng mục cao cấp thành trung tâm tài chính, đô thị hiện đại và đô thị văn minh; còn các chức năng phù hợp sẽ được phân bổ xuống khu vực phía Nam.

Một trong những lợi thế của Đà Nẵng là ít chịu ràng buộc bởi các công trình di sản, do đó địa phương có dư địa lớn để phát triển đô thị hiện đại, đặc biệt là các khu cao tầng. Không gian phát triển này hoàn toàn có thể mở rộng nối liền dần về phía Chân Mây – Lăng Cô (Huế), thay vì Chu Lai – Tam Kỳ .

Lý giải cho đề xuất này, vị chuyên gia cho biết Chân Mây – Lăng Cô chỉ cách Đà Nẵng khoảng 30km, trong khi khoảng cách đến Chu Lai – Tam Kỳ lên tới hơn 100km. Bên cạnh đó, khu vực phía Nam còn bị ngăn cách bởi đô thị di sản Hội An, khiến việc hình thành một dải đô thị hiện đại liên tục gặp nhiều hạn chế.

Vì vậy, việc mở rộng không gian đô thị trung tâm theo hướng Bắc sẽ thuận lợi hơn, đồng thời tạo động lực phát triển chung cho cả Đà Nẵng và Huế. Đó là định hướng của một đô thị hiện đại trong tương lai.

“Tôi mong rằng chúng ta hãy thử nhìn tương lai phát triển của Đà Nẵng không còn từ tư duy phát triển của một địa phương mà từ tư duy phát triển của phần lõi trung tâm của cả vùng đô thị. Khi đó, chúng ta sẽ có một vị thế mới, đủ sức cạnh tranh quốc tế và đạt được mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số”, TS. Ngô Viết Nam Sơn nhấn mạnh.

Khánh Hồng, Tạp chí Đầu Tư Tài Chính