Tại TP.HCM, những dòng kênh ô nhiễm bốc mùi nay đã “lột xác” trở nên khang trang, hiện đại và xanh hơn, góp phần làm thay đổi diện mạo và chất lượng sống của người dân.

Trong nhiều năm qua, Thành ủy và UBND TP.HCM xác định chương trình chống ngập, xử lý nước thải và chỉnh trang đô thị là những nhiệm vụ trọng tâm. Trong đó việc cải tạo kênh rạch không chỉ là giải pháp môi trường, mà còn là bài toán về không gian sống và phát triển bền vững. Từ đó những con kênh dần hồi sinh.

Cải thiện môi trường gắn với an dân

Trong nhịp phát triển mới, TP.HCM đang từng bước tìm lại bản sắc “đô thị sông nước” – không chỉ trong ký ức lịch sử mà ngay giữa đời sống hiện tại, nơi những dòng kênh dần hồi sinh gắn với mục tiêu an dân.

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ TP.HCM các nhiệm kỳ 2020 – 2025 và 2025 – 2030 đều xác định chương trình chống ngập, xử lý nước thải và chỉnh trang đô thị có ý nghĩa quan trọng trong sự phát triển kinh tế – xã hội, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số trong giai đoạn tới.

Trên thực tế, Thành ủy và UBND TP.HCM đã tập trung nguồn lực cho các chương trình này, coi đây là giải pháp trọng tâm để giải quyết bài toán ngập úng, cải thiện môi trường kênh rạch và nâng cao chất lượng sống người dân.

Khung xanh của đô thị, kết nối các không gian

Đánh giá về chủ trương hồi sinh kênh rạch của TP.HCM, TS khoa học – KTS Ngô Viết Nam Sơn cho rằng Sài Gòn – TP.HCM vốn là một đô thị sông nước, nhiều tuyến kênh từng bị lấp trong quá trình đô thị hóa (như khu vực đường Nguyễn Huệ hay Hàm Nghi ngày nay vốn trước kia là kênh rạch).

Việc chỉnh trang và khôi phục hệ thống này mang ý nghĩa lớn đối với bản sắc đô thị.

Theo ông Sơn, hồi sinh kênh rạch trước hết giúp khơi lại ký ức đô thị, đồng thời phát huy giá trị bản sắc vốn có của thành phố. Trước đây, các hoạt động buôn bán giao thương ven sông, ven kênh từng rất sầm uất.

Hiện nay, những không gian này hoàn toàn có thể được tái hiện thông qua các hoạt động đô thị ven nước, qua đó làm sống lại các khu vực từng là trung tâm giao thương như Bến Bình Đông, hay nhiều tuyến kênh đã bị lấp.

Không gian ven kênh, ven sông cũng được xem là quỹ đất công cộng có giá trị cảnh quan lớn, có thể kết hợp phát triển công trình văn hóa, dịch vụ cộng đồng, tạo thêm những điểm đến mới cho người dân.

Đồng thời hệ thống mặt nước còn góp phần cải thiện khí hậu đô thị, giúp giảm nhiệt, giảm ô nhiễm không khí, lọc bụi, hạn chế tiếng ồn và hỗ trợ tiêu thoát nước trong bối cảnh đô thị hóa nhanh.

Ông Sơn nhấn mạnh thêm, hệ thống sông ngòi, kênh rạch trong tương lai có thể được xem như một “khung xanh” của đô thị, kết nối các không gian xanh, mặt nước và công trình công cộng, trở thành không gian thư giãn, sinh hoạt cho người dân sau giờ làm việc.

Về cách tiếp cận hiện nay trong cải tạo kênh rạch, ông cho rằng việc có nơi ưu tiên thoát nước, có nơi giữ yếu tố tự nhiên của mặt nước đều phù hợp, miễn là đáp ứng đúng mục tiêu từng dự án.

“Không nên áp dụng một mô hình duy nhất cho toàn bộ hệ thống kênh rạch. Ở những nơi phù hợp, cần kết hợp đồng thời ba mục tiêu: thoát nước, giao thông thủy và không gian sinh thái”, ông Sơn nói.

Mặt bằng là khâu then chốt các dự án cải tạo kênh rạch

Trong cuộc khảo sát tình hình triển khai Đề án chỉnh trang đô thị khu vực nhà ở trên và ven sông, kênh, rạch trên địa bàn thành phố giai đoạn 2025 – 2030 tại ba phường Bình Đông, Chánh Hưng và Phú Định mới đây,

Chủ tịch HĐND TPHCM Võ Văn Minh yêu cầu triển khai đồng loạt theo phương thức “song song”, trong đó công tác bồi thường giải phóng mặt bằng được xác định là khâu then chốt, quyết định tiến độ toàn bộ đề án.

Lê Phan – Phương Nhi – Bá Sơn , Báo Tuổi Trẻ