Sông Sài Gòn được ví như một con rồng xanh uốn lượn ôm lấy TPHCM – thành phố hơn 300 năm lịch sử. “Con rồng” Sài Gòn đang dần chuyển mình, đóng góp tích cực vào kinh tế – văn hóa – xã hội và tăng trưởng của TPHCM.

Nếu ví sông Sài Gòn là một rồng xanh uốn lượn ôm lấy TPHCM, thì linh hồn của nó có lẽ nằm ở khu vực Bến Bạch Đằng – Cảng Nhà Rồng. Từ xưa đến nay, Bến Bạch Đằng – Cảng Nhà Rồng luôn là nơi sầm uất bậc nhất của sông Sài Gòn. Đây là cảng giao thương nhộn nhịp nhất của đô thị Sài Gòn xưa, nay là nơi hoạt động du lịch đường thủy sôi động nhất của TPHCM.

Từ 17h mỗi ngày, du khách từ khắp nơi bắt đầu đổ về Cảng Khánh Hội. Tại cảng, tàu Elisa, Bến Nghé, Bến Thành, Nữ hoàng Đông Dương… đậu nối đuôi nhau để đón khách. Những chiếc tàu nhà hàng du lịch này sẽ đưa khách tham quan TPHCM, phóng tầm mắt về những công trình biểu tượng như Bến Bạch Đằng, Bitexco, Lankmark81, cầu Ba Son… lên đèn về đêm. Khách quốc tế lẫn khách nội địa đều thích sản phẩm du lịch kết hợp ngắm cảnh, ăn uống, hẹn hò, thưởng thức âm nhạc dân tộc về đêm trên sông Sài Gòn.

“Tỷ lệ khách đi tàu hàng đêm của chúng tôi gần như kín chỗ và phải đặt trước để được phục vụ tốt nhất. Sông Sài Gòn, nhất là đoạn Bến Bạch Đằng rất đẹp, du khách quốc tế lẫn khách từ các tỉnh thành đến TPHCM đều rất thích. Cuối năm ngoái, tôi đưa vào khai một tàu du lịch mới là Indochina Star 350 chỗ. Tuy mới nhưng Ngôi sao Đông Dương và cả tàu Nữ hoàng Đông Dương luôn kín chỗ. Điều này cho thấy sức hút rất lớn của du lịch trên sông Sài Gòn”, ông An Sơn Lâm, Giám đốc hãng thuyền buồm Đông Dương nói.

Trong khi đó, ở phía khu vực phường Sài Gòn, bến tàu thủy Bạch Đằng luôn nhộn nhịp từ sáng đến khuya. Một loạt doanh nghiệp đang khai thác bến tàu thủy này như Saigon Waterbus, Saigon WaterGo, Les Rives… đều xác nhận lượng khách trong và ngoài nước có nhu cầu trải nghiệm, tham quan và du lịch bằng đường thủy trên sông Sài Gòn rất đông. Muốn trải nghiệm buýt sông, hầu như khách nên đặt trước qua ứng dụng. Riêng sản phẩm liên tuyến đường thủy về Củ Chi, Cần Giờ vào dịp cao điểm du lịch, khách nên đặt trước.

“Du lịch đường sông tại TPHCM vài năm trở lại đây rất nhộn nhịp. Khách quốc tế rất yêu thích sông Sài Gòn. Họ thích các sản phẩm trải nghiệm, khám phá địa phương, làng quê, làng nghề bằng đường sông. Vì vậy, đội tàu của tôi luôn hoạt động hết công suất”, bà Liêu Thị Mỹ Hạnh, Giám đốc Les Rives nói.

Dòng Sông Đa Giá Trị

Sở dĩ sông Sài Gòn có nhiều sức hút đối với du khách vì sông Sài Gòn gắn liền với lịch sử đô thị Sài Gòn – TPHCM. Những đô thị lớn và nổi tiếng trên thế giới đều gắn liền với những dòng sông.

Theo KTS Ngô Viết Nam Sơn, Pháp có sông Seine, TP Amsterdam (Hà Lan) có sông Amstel và hệ thống sông rạch chằng chịt, gần hơn là Thượng Hải (Trung Quốc) có sông Hoàng Phố…

“Đa số các đô thị lớn thế giới đều phát triển dọc theo sông nước, hoặc là đô thị biển, hoặc là đô thị ven sông, nhờ sự tiện lợi và rẻ tiền của giao thông đường thủy. Sông Sài Gòn dài 256km từ biên giới Campuchia đến cửa biển Cần Giờ, trong đó đoạn chảy dọc trên địa phận TPHCM có giá trị và tiềm năng rất lớn”, ông Sơn nói.

KTS Ngô Viết Nam Sơn chỉ ra giá trị đầu tiên của sông Sài Gòn là giá trị giao thông đường thủy, cho đến nay chỉ mới được khai thác một phần nhỏ.

Thứ hai là giá trị cảnh quan. Phát triển cảnh quan ven sông có thể gắn kết với phát triển du lịch và phát triển đô thị ven sông, mang lại giá trị cộng thêm cho các dự án địa ốc.

Thứ ba là giá trị môi trường xanh. TPHCM là đô thị có mật độ dân số cao hàng đầu cả nước nhưng không gian xanh trên đầu người lại ở mức thấp so với các đô thị lớn trên cả nước. Vì vậy, nếu có thể nâng tầm hành lang xanh hai bên sông hồ, kênh rạch thì sẽ đóng góp không nhỏ vào mục tiêu quy hoạch không gian xanh 10m2/người, tăng không gian xanh cộng cộng, nâng cao chất lượng môi trường và giảm ngập.

Thứ tư, sông Sài Gòn có thể trở thành trục cảnh quan văn hóa công cộng xương sống của đô thị, nơi hội tụ những công trình công cộng văn hóa lịch sử (bảo tàng, hòa nhạc, triển lãm, thư viện…), kinh tế xã hội (nhà sinh hoạt cộng đồng, dịch vụ thương mại…) và sức khỏe – môi trường (thể dục thể thao, thư giãn…).

Thứ năm, sông Sài Gòn là nơi sinh sống cho nhiều loài sinh thực vật đặc trưng, cần được bảo vệ, cải thiện môi trường và duy trì đa dạng sinh học.

Dòng Sông Trong Bối Cảnh Mới

Sông Sài Gòn gần đây đang chuyển mình, đóng góp vào sự phát triển của TPHCM. Song theo các chuyên gia, sông Sài Gòn hiện chưa được khai thác xứng tầm với các giá trị vốn có. Đặc biệt, trong bối cảnh mới sau sáp nhập, sông Sài Gòn càng có nhiều tiềm năng phát triển hơn nữa.

KTS Ngô Anh Vũ, Viện trưởng Viện Quy hoạch Xây dựng TPHCM, cho rằng đặc trưng đô thị TP.HCM là đô thị sông nước nhưng việc khai thác giá trị không gian ven sông chưa được phát huy tối đa, khả năng tiếp cận bờ sông của người dân còn hạn chế, thiếu tiện nghi và dịch vụ công cộng. Do đó việc bắt tay tái cấu trúc đô thị ven sông là vô cùng cấp thiết, nhất là sau khi TPHCM đã hình thành không gian phát triển mới.

“Sau khi sáp nhập với Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, không gian ven sông không chỉ xem xét một bên bờ phía Củ Chi, Nhà Bè, Cần giờ cũ mà phải quy hoạch cả đôi bờ phía Dầu Tiếng, Bến Cát, Thủ Dầu Một, Nhơn Trạch và hệ sinh thái rừng ngập mặn bao quanh vịnh Gành Rái”, ông Vũ nói và đề cao việc quy hoạch chú trọng cung cấp dịch vụ cho người dân được chạm, được lắng nghe “hơi thở” từ dòng sông.

KTS Ngô Viết Nam Sơn cho rằng việc quy hoạch khu đô thị và nông thôn hai bên sông Sài Gòn cũng rất quan trọng. Do đó, cần có định hướng đa dạng, chuyển biến phù hợp với điều kiện và nhu cầu phát triển khác nhau của từng khu vực.

“Tôi hình dung việc quy hoạch sông Sài Gòn phải đáp ứng nhu cầu nhiều mặt. Những đoạn sôi động nhất có thể bao gồm không gian hai bên bờ Đông – Tây của khu trung tâm Thủ Thiêm và Sài Gòn, khu trung tâm tương lai tại Trường Thọ, nối sang khu đô thị thể dục thể thao Rạch Chiếc. Những đoạn du dương êm đềm có thể bao gồm các khu nhà ở xanh mát yên tĩnh ven sông tại Vinhomes Tân Cảng, Saigon Pearl, The Manor, khu biệt thự An Phú, khu dân cư bán đảo Thanh Đa”, ông nói.

Theo ông Sơn, quy hoạch đô thị hai bên sông Sài Gòn rất cần khoảng lặng, là thiên nhiên không gian xanh mặt nước như khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ, các làng du lịch sinh thái, các làng nông nghiệp… “Điều đó không chỉ nâng tầm giá trị văn hóa, di sản và môi trường để cho người dân được hưởng thụ mà còn góp phần tích cực cho việc nâng cao tăng trưởng kinh tế xã hội cho cả thành phố”, KTS Ngô Viết Nam Sơn nhấn mạnh.

Hồng Phúc, Báo Dân Việt