TPHCM đang khẩn trương lập quy hoạch tổng thể sau sáp nhập Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu, mở ra không gian phát triển siêu đô thị đa trung tâm. Bài toán đặt ra là tái cấu trúc không gian, tăng cường kết nối hạ tầng và chuyển từ tư duy cục bộ sang liên kết vùng để tạo động lực tăng trưởng mới.

Điều chỉnh quy hoạch là yêu cầu cấp thiết

UBND TPHCM vừa giao Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM làm cơ quan chủ trì lập Quy hoạch tổng thể thành phố, với mục tiêu hoàn tất trình và phê duyệt trước ngày 30.11.2026.

Quy hoạch này sẽ đánh giá toàn diện các yếu tố từ kinh tế – xã hội, dân số, phân bố dân cư, sử dụng đất đến hệ thống đô thị và nông thôn. Trên cơ sở đó, thành phố xây dựng các kịch bản tăng trưởng, lựa chọn phương án phát triển tối ưu trong mối liên kết vùng, đồng thời xác định mục tiêu ngắn hạn, trung hạn và tầm nhìn dài hạn.

Theo kiến trúc sư Phạm Trần Hải – Phó Trưởng phòng Nghiên cứu Quản lý Đô thị, Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM, quy hoạch tổng thể cần dựa trên 3 trụ cột chiến lược gồm: Tái cấu trúc không gian phát triển; kết nối hạ tầng giao thông liên vùng; đồng bộ hóa kết cấu hạ tầng và phân bổ đầu tư.

Trong đó, tái cấu trúc không gian phát triển cần sắp xếp lại các khu vực quy hoạch rời rạc trước đây, hình thành các vùng phát triển thống nhất, tránh cạnh tranh lẫn nhau như giữa các cảng biển hoặc khu công nghiệp. Ví dụ, khu vực Bình Chánh có thể giảm phát triển công nghiệp, chuyển dịch về các khu vực có dư địa lớn hơn như Bình Dương hoặc Bà Rịa – Vũng Tàu trước đây.

Về kết nối hạ tầng, thành phố sẽ chú trọng liên kết hệ thống đường sắt đô thị giữa TPHCM, Bình Dương và Vũng Tàu, đồng thời điều chỉnh, bổ sung các tuyến kết nối từ Vũng Tàu – Cần Giờ – trung tâm TPHCM – Đồng Nai, tránh tình trạng rời rạc như quy hoạch trước đây.

Bên cạnh đó, quy hoạch tổng thể sẽ rà soát lại toàn bộ danh mục dự án ưu tiên của ba địa phương trước khi sáp nhập, phân loại thành hai nhóm: Nhóm cần nâng mức ưu tiên như các tuyến vành đai, trục liên kết và nhóm cần xem xét lại mức độ cấp thiết như trung tâm hành chính, nhà ga, khu công nghiệp.

Hiện TPHCM có 3 lớp quy hoạch gồm quy hoạch cấp thành phố, quy hoạch chung và quy hoạch cấp địa phương. Các lớp quy hoạch này sẽ được rà soát, tích hợp chặt chẽ để tránh chồng chéo, mâu thuẫn.

Cần tư duy liên kết thay vì cục bộ

Tiến sĩ khoa học, Kiến trúc sư Ngô Viết Nam Sơn cho rằng, không gian rộng lớn cùng hệ thống hạ tầng hiện đại đang tạo cơ hội vàng cho TPHCM phát triển sau sáp nhập Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu. Theo ông Nam Sơn, vùng “tứ giác” trước đây gồm TPHCM, Đồng Nai, Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu luôn là khu vực tiềm năng nhất Đông Nam Bộ và cả nước, với đóng góp ngân sách cao, hạ tầng tốt và thu nhập lớn.

Bình Dương có ga Sóng Thần – ga xe lửa lớn nhất nước; Đồng Nai sở hữu sân bay Long Thành; Bà Rịa – Vũng Tàu có cụm cảng Thị Vải – Cái Mép hiện đại; còn TPHCM là trung tâm kinh tế – tài chính của vùng.

Sáp nhập đã giúp TPHCM sở hữu những lợi thế “nhất” chưa từng có, tạo điều kiện để tính bài toán kinh tế và đô thị hoàn toàn mới.

Trước đây, quy hoạch đô thị đa trung tâm của TPHCM vẫn phụ thuộc vào sự liên kết hạn chế giữa các vùng, đặc biệt khu Cần Giờ với vị trí là khu dự trữ sinh quyển, ít liên kết sản xuất – dịch vụ.

Nay, với Bà Rịa – Vũng Tàu, kết nối cảng biển hoàn toàn khác: Cảng Cần Giờ có thể liên kết với cụm Thị Vải – Cái Mép qua một cây cầu ngắn;

Bình Dương sẽ kết nối đường sắt từ ga Sóng Thần xuống Thị Vải – Cái Mép, hình thành cụm liên kết Sóng Thần – Thị Vải – Cái Mép – Cần Giờ, khai thác tiềm năng rừng vàng biển bạc Cần Giờ.

Liên kết đô thị cũng không còn phụ thuộc vào tuyến Metro số 1 (Bến Thành – Suối Tiên), mà có thể mở rộng từ nội thành TPHCM đến TP mới Bình Dương và xuống Vũng Tàu, trở thành trục xương sống quan trọng.

Với địa hình cao, Bình Dương thuận lợi cho phát triển đô thị bền vững, nhà ở giá rẻ và thích ứng biến đổi khí hậu.

Theo ông Ngô Viết Nam Sơn, quy hoạch mới cần tư duy liên kết vùng, thay vì cục bộ. Tây Ninh và Đồng Nai, dù không có biển nhưng sở hữu cửa khẩu quốc tế – mắt xích quan trọng kết nối hành lang kinh tế ASEAN, còn các trục kết nối với Đồng Nai sẽ tăng cường liên kết vùng, tạo lợi thế vượt trội về kinh tế – xã hội cho Đông Nam Bộ.

Ông Sơn nhấn mạnh, TPHCM cần sớm điều chỉnh quy hoạch để đánh giá và khai thác hiệu quả các yếu tố mới, tận dụng tối đa cơ hội phát triển.

Sơn Hà, Báo Lao Động