(Dân trí) – “Cao tốc TPHCM – Mộc Bài là cơ hội để cả Tây Ninh và TPHCM hợp tác phát triển. Đây là trục động lực kinh tế giàu tiềm năng trong tương lai”, KTS Ngô Viết Nam Sơn nói.

TPHCM đang triển khai dự án thành phần 2, đầu tư xây dựng đường gom dân sinh, cầu vượt ngang đường cao tốc, thuộc dự án đầu tư xây dựng đường cao tốc TPHCM – Mộc Bài (giai đoạn 1). Các chuyên gia cho rằng, đây là dự án rất quan trọng, mang tầm chiến lược phát triển kinh tế TPHCM cũng như kết nối hành lang kinh tế xuyên Á.

1. Trục Động Lực Kinh Tế Giàu Tiềm Năng

Trao đổi với Dân trí, KTS Ngô Viết Nam Sơn, Chủ tịch NgoViet Architects & Planners, cho biết, khi tuyến cao tốc TPHCM – Mộc Bài hình thành, Tây Ninh sẽ có 2 lợi thế.

Thứ nhất, địa phương có thể phát huy ưu thế vị trí giáp Campuchia và kết nối với trục đường Xuyên Á thông qua Campuchia.

Lợi thế thứ hai là Tây Ninh là vùng đất cao. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, nước biển dâng, đây là khu vực thuận lợi cho phát triển đô thị, công nghiệp. Do đó, việc kết nối cao tốc TPHCM – Mộc Bài từ TPHCM đi Tây Ninh mang lại lợi ích hai chiều cho cả Tây Ninh và TPHCM.

Về phía TPHCM, sau khi sáp nhập với Bà Rịa – Vũng Tàu và Bình Dương, thành phố trở thành siêu đô thị với quy mô khoảng 14 triệu dân. Tuy nhiên, để trở thành một siêu đô thị hoàn chỉnh, TPHCM cần liên kết, hợp tác chặt chẽ hớn với các địa phương khác trong vùng.

Cụ thể, việc kết nối với Đồng Nai – nơi có sân bay Long Thành – sẽ giúp hoàn thiện hệ thống hạ tầng.

Đồng thời, khi kết nối với Tây Ninh sẽ mở ra không chỉ hoạt động giao thương với Campuchia mà còn liên thông với trục Xuyên Á, kết nối các nước trong khu vực ASEAN.

Điều này tạo thuận lợi về logistics cho phát triển công nghiệp, xuất nhập khẩu. TPHCM có lợi thế cảng biển, nhưng kết nối đường bộ cũng giữ vai trò quan trọng. Tuyến cao tốc TPHCM – Mộc Bài, kết nối vào trục Xuyên Á, trong dài hạn không chỉ dừng ở đường bộ mà còn có thể tính đến phương án phát triển đường sắt cao tốc nối Mộc Bài và liên thông khu vực.

Khi các kết nối này được hình thành, hoạt động giao thương sẽ thuận lợi hơn, hỗ trợ các cơ sở công nghiệp, xuất nhập khẩu thông qua tuyến cao tốc, cửa khẩu quốc tế Mộc Bài và liên kết với các cửa ngõ ven biển. Tuyến cao tốc cũng góp phần tăng cường kết nối vùng, phát triển logistics, công nghiệp và du lịch với các nước ASEAN.

Do đó, cao tốc TPHCM – Mộc Bài là hạ tầng quan trọng, thúc đẩy liên kết, hợp tác vùng ở quy mô quốc gia và quốc tế.

Đây là cửa ngõ quan trọng, trong tương lai có thể phát triển thành hệ thống hạ tầng đa phương thức, gồm quốc lộ, cao tốc và đường sắt. Tuyến này tạo nền tảng cho phát triển đô thị và tăng cường kết nối đô thị, đặc biệt thuận lợi cho phát triển công nghiệp.

Có thể hình dung, đối với TPHCM sẽ hình thành một trục phát triển, một đầu nối qua biên giới, đầu còn lại kết nối xuống cụm cảng Thị Vải – Cái Mép – Cần Giờ và sân bay Long Thành.

Trục này mở ra cơ hội phát triển cho vùng đất cao của Tây Ninh cũng như khu vực Củ Chi, Hóc Môn (TPHCM), rất thuận lợi để phát triển công nghiệp, logistics, tạo nền tảng quan trọng cho tăng trưởng kinh tế.

“Cao tốc TPHCM – Mộc Bài là cơ hội để cả Tây Ninh và TPHCM hợp tác phát triển. Đây là trục động lực kinh tế giàu tiềm năng trong tương lai”, KTS Ngô Viết Nam Sơn nói.

2. Ba Yếu Tố Chiến Lược

TS Dư Phước Tân, Viện Nghiên cứu Phát triển TPHCM, cho biết, cao tốc TPHCM – Mộc Bài có ý nghĩa, vai trò chiến lược đối với sự phát triển của TPHCM.

Thứ nhất, khi hoàn thành, tuyến cao tốc sẽ thúc đẩy phát triển kinh tế TPHCM và vùng Đông Nam Bộ; góp phần giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh, rút ngắn đáng kể thời gian vận chuyển hàng hóa từ TPHCM đến cửa khẩu Mộc Bài.

Đồng thời, dự án giúp giải tỏa ùn tắc giao thông, giảm tải cho quốc lộ 22 và các tuyến đường huyết mạch phía Tây TPHCM (hiện đã quá tải), qua đó góp phần kéo giảm tai nạn giao thông; kích hoạt phát triển kinh tế hành lang phía Tây, tạo động lực hình thành, phát triển các khu công nghiệp, khu đô thị và khu dịch vụ logistics dọc theo tuyến cao tốc tại Hóc Môn, Củ Chi (TPHCM) và khu vực phía Đông tỉnh Tây Ninh (Trảng Bàng, Gò Dầu).

Thứ hai, tuyến cao tốc kết nối với tỉnh Tây Ninh, đáp ứng nhu cầu giao thông khu vực phía Tây (Mộc Bài) của địa phương. Từ trung tâm TPHCM, tuyến cao tốc có thể kết nối với khu vực nông nghiệp công nghệ cao, logistics phía Tây (Củ Chi, Hóc Môn), đến cửa khẩu Mộc Bài và các khu công nghiệp tại tỉnh Tây Ninh. Qua đó, góp phần phân bổ lại chức năng đô thị, giảm áp lực lên khu vực trung tâm TPHCM, khuyến khích các hoạt động logistics, kho bãi, sản xuất dịch chuyển về phía Tây, dọc theo tuyến cao tốc.

Thứ ba, cao tốc tạo kết nối với khu vực ASEAN và mạng lưới giao thông Xuyên Á. Mộc Bài là cửa khẩu quốc tế lớn ở phía Nam, kết nối trực tiếp với thủ đô Phnom Penh (Campuchia) qua quốc lộ 1 (Campuchia), dài khoảng 150km. Tuyến cao tốc giúp Mộc Bài trở thành đầu mối logistics hiệu quả. Dự án cũng là một mắt xích trong hành lang kinh tế quan trọng của Tiểu vùng Mê Kông mở rộng (GMS), kết nối TPHCM – Phnom Penh – Bangkok (Thái Lan) – Dawei (Myanmar).

Cao tốc TPHCM – Mộc Bài là đoạn khởi đầu quan trọng của Việt Nam trên trục hành lang này, góp phần rút ngắn thời gian kết nối đến Bangkok và các khu vực xa hơn; thúc đẩy thương mại Việt Nam – Campuchia, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu giữa hai nước, như nông sản, thực phẩm, hàng tiêu dùng, vật liệu xây dựng.

Ngoài ra, tuyến cao tốc còn kết nối với hệ thống cảng biển, hình thành tuyến vận tải đa phương thức hiệu quả (hàng hóa từ Campuchia vận chuyển bằng đường bộ đến Mộc Bài, qua cao tốc TPHCM – Mộc Bài đến cảng Cái Mép – Thị Vải để xuất khẩu và ngược lại).

3. TPHCM Cần Làm Gì Để Khai Thác?

Theo TS Dư Phước Tân, để phát huy hiệu quả tuyến cao tốc TPHCM – Mộc Bài, TPHCM cần tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp.

Trước hết, quy hoạch và phát triển hạ tầng đồng bộ, hình thành “Vành đai Logistics” phía Tây của TPHCM. Cụ thể, TPHCM cần xây dựng các trung tâm logistics chuyên dụng; phát triển các ICD (cảng cạn), trung tâm phân phối, kho lạnh quy mô lớn tại các nút giao quan trọng dọc tuyến cao tốc, nhất là khu vực Củ Chi, Hóc Môn và cửa ngõ vào Tây Ninh.

Đồng thời, ưu tiên hoàn thiện các tuyến kết nối từ cao tốc TPHCM – Mộc Bài đến cảng Cát Lái, Hiệp Phước và cụm cảng Cái Mép – Thị Vải; kết nối với sân bay Tân Sơn Nhất và Long Thành. Bên cạnh đó, quy hoạch các khu công nghiệp mới hoặc mở rộng các khu công nghiệp hiện hữu tại Củ Chi, Hóc Môn và phía Đông Tây Ninh (khu vực giáp cao tốc), tập trung vào các ngành sản xuất phục vụ xuất khẩu sang Campuchia và ASEAN, như lắp ráp, chế biến nông sản.

Tiếp đó, nâng cấp cửa khẩu Mộc Bài trở thành trung tâm logistics xuyên biên giới, từng bước hiện đại hóa thủ tục hải quan, áp dụng cơ chế “một cửa quốc gia”, thông quan điện tử 24/7 nhằm giảm thời gian, chi phí.

Đồng thời, xây dựng hệ thống kho bãi, khu chờ, khu thương mại – dịch vụ; phát triển khu vực cửa khẩu không chỉ phục vụ thủ tục mà còn đảm nhiệm các hoạt động lưu kho, chia tải, đóng gói, cung cấp dịch vụ tài chính, bảo hiểm, sửa chữa phương tiện. Việc phối hợp với phía Campuchia để đồng bộ hóa thủ tục, giờ làm việc, tiêu chuẩn kiểm dịch sẽ góp phần hình thành “một cửa khẩu liên thông”.

Cùng với đó, phát triển dịch vụ logistics, thúc đẩy thương mại, thu hút các tập đoàn logistics quốc tế, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam. Tăng cường tổ chức hội chợ, xúc tiến thương mại tại TPHCM và khu vực cửa khẩu Mộc Bài, kết nối doanh nghiệp Việt Nam với doanh nghiệp Campuchia và các nước ASEAN, tập trung vào các ngành hàng có lợi thế như nông sản, thực phẩm chế biến, vật liệu xây dựng, hàng tiêu dùng, điện tử.

Ngoài ra, TPHCM cần chú trọng đầu tư nguồn nhân lực và công nghệ; đào tạo nhân lực logistics chất lượng cao; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, khuyến khích sử dụng nền tảng số trong quản lý chuỗi cung ứng, đặt dịch vụ vận tải, theo dõi hành trình, thanh toán điện tử xuyên biên giới.

Đồng thời, tăng cường hợp tác vùng và quốc tế; phối hợp chặt chẽ với Tây Ninh trong quản lý, khai thác tuyến cao tốc và khu vực cửa khẩu. TPHCM cần chủ động làm việc với các địa phương giáp ranh Campuchia để cùng đầu tư, nâng cấp hạ tầng phía bạn, triển khai đồng bộ thủ tục, tháo gỡ rào cản phi thuế quan, tham gia các cơ chế hợp tác song phương.

TS Dư Phước Tân nhận định, cao tốc TPHCM – Mộc Bài giữ vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế – xã hội của TPHCM. Đây không chỉ là một tuyến giao thông mà còn là “huyết mạch chiến lược”, mở ra cánh cửa phía Tây cho TPHCM và toàn vùng Đông Nam Bộ.

Dự án góp phần giải quyết điểm nghẽn giao thông, giảm chi phí logistics, kích hoạt phát triển hành lang kinh tế phía Tây, đồng thời đưa TPHCM trở thành trung tâm kết nối thương mại hiệu quả với Campuchia và khu vực ASEAN thông qua hành lang kinh tế phía Nam.

“Để phát huy tối đa tiềm năng, TPHCM cần đầu tư đồng bộ hạ tầng logistics tại cửa ngõ phía Tây, hiện đại hóa cửa khẩu Mộc Bài, phát triển dịch vụ logistics chất lượng cao và tăng cường hợp tác với Campuchia cùng các địa phương lân cận. Thành công của tuyến cao tốc sẽ tạo bước đột phá trong nâng cao năng lực cạnh tranh của TPHCM và toàn vùng Đông Nam Bộ”, TS Dư Phước Tân nói.

Dự án cao tốc TPHCM – Mộc Bài dài 51km, gồm 24,7km qua địa phận TPHCM và 26,3km qua tỉnh Tây Ninh. Tổng mức đầu tư dự án là 19.617 tỷ đồng, trong đó vốn Nhà nước tham gia 9.674 tỷ đồng (49,31%), gồm vốn Trung ương khoảng 2.872 tỷ đồng và vốn ngân sách TPHCM 6.802 tỷ đồng.

An Huy, Báo Dân Trí