TPHCM đang xúc tiến xây dựng Luật đô thị đặc biệt – một cơ chế pháp lý mang tính đột phá cho siêu đô thị lớn nhất cả nước. Các chuyên gia cho rằng luật này không chỉ tăng quyền tự chủ mà còn tạo lợi thế cạnh tranh quốc tế, thúc đẩy tăng trưởng và liên kết vùng.

Siêu đô thị TP.HCM cần một khuôn khổ pháp lý đặc biệt

Thông tin TP.HCM được phép xây dựng Luật đô thị đặc biệt đang thu hút sự quan tâm của giới chuyên gia và nhà quản lý. Theo Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được, Bộ Chính trị đã đồng ý về chủ trương để thành phố xây dựng luật riêng, tương tự Luật Thủ đô của Hà Nội, dự kiến trình Quốc hội xem xét vào cuối năm 2026.

Động thái này được xem là bước đi quan trọng nhằm tạo khung pháp lý mới cho một siêu đô thị đang phát triển nhanh và ngày càng mở rộng vai trò kinh tế.

Trao đổi với Dân Việt, Kiến trúc sư – chuyên gia quy hoạch đô thị Ngô Viết Nam Sơn cho rằng TPHCM hiện đã bước sang một giai đoạn phát triển mới với quy mô và vị thế hoàn toàn khác trước.

Sau khi mở rộng không gian phát triển, thành phố có quy mô dân số và kinh tế lớn hơn nhiều, trở thành một siêu đô thị hàng đầu không chỉ của Việt Nam mà còn có ảnh hưởng trong khu vực.

Ông cho rằng, với quy mô này, việc quản lý và khai thác tiềm năng đô thị không thể chỉ dựa vào các cơ chế chung như các địa phương khác.

Thành phố cần một khung pháp lý đặc biệt để quản lý hiệu quả hơn, từ quy hoạch, đầu tư hạ tầng cho đến phát triển kinh tế và quản trị đô thị.

Cũng theo KTS Ngô Viết Nam Sơn, TPHCM từ trước đến nay luôn là nơi đi đầu trong thử nghiệm các chính sách đổi mới. Từ thời kỳ Đổi mới đến nay, nhiều cơ chế kinh tế – quản lý đã được thí điểm tại TP.HCM trước khi nhân rộng ra cả nước.

Vì vậy, việc ban hành Luật đô thị đặc biệt không chỉ phục vụ cho riêng TPHCM mà còn có thể giúp nơi đây trở thành “phòng thí nghiệm chính sách”, nơi thử nghiệm các mô hình phát triển mới trước khi áp dụng rộng rãi trên phạm vi quốc gia.

Tăng quyền tự chủ, tạo lợi thế cạnh tranh quốc tế

Theo chuyên gia Ngô Viết Nam Sơn, lợi ích lớn nhất của Luật đô thị đặc biệt là trao cho TPHCM quyền tự chủ cao hơn trong quản lý và phát triển.

Trước hết, luật này có thể giúp thành phố chủ động hơn trong việc giải quyết các vướng mắc pháp lý.

Thực tế hiện nay cho thấy nhiều dự án phát triển đô thị, hạ tầng hoặc đầu tư lớn thường bị chậm do chồng chéo giữa các luật và quy định khác nhau.

“Nếu có cơ chế đặc thù, TPHCM có thể điều chỉnh hoặc áp dụng các quy định phù hợp với đặc thù của siêu đô thị, để áp dụng riêng cho TPHCM, mà không phải chờ sửa đổi ở cấp quốc gia. Điều này sẽ giúp rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, tăng hiệu quả quản lý và thúc đẩy triển khai các dự án lớn”, ông Sơn nói.

Cũng theo vị chuyên gia này, Luật đô thị đặc biệt còn được kỳ vọng tạo điều kiện cho TPHCM thu hút mạnh mẽ hơn các nguồn lực đầu tư trong và ngoài nước. Với quyền chủ động lớn hơn, thành phố có thể thiết kế các cơ chế hợp tác công – tư linh hoạt, thu hút nguồn vốn xã hội cho phát triển hạ tầng và dịch vụ đô thị.

Đặc biệt, luật này có thể mở đường cho những mô hình phát triển mới chưa từng có tiền lệ ở Việt Nam, như Đô thị Sân bay, Khu Thương mại Tự do, Trung tâm Tài chính Quốc tế, hay các Khu Phát triển Đô thị theo Mô hình TOD (phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng).

Những mô hình này được xem là chìa khóa để TPHCM nâng cao vị thế cạnh tranh với các siêu đô thị trong khu vực như Singapore, Thượng Hải, Bangkok hay Tokyo.

Ngoài ra, Luật đô thị đặc biệt cũng giúp thành phố chủ động hơn trong việc thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao.

TPHCM có thể xây dựng các cơ chế riêng để mời gọi chuyên gia, nhà khoa học và nhân tài trong nhiều lĩnh vực, phục vụ cho chiến lược phát triển dựa trên khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Một lợi ích quan trọng khác là tăng cường khả năng liên kết vùng. Theo các chuyên gia, TPHCM không thể phát triển như một thực thể đơn lẻ mà phải đóng vai trò trung tâm của cả vùng kinh tế phía Nam.

Do đó, khi xây dựng Luật đô thị đặc biệt, cần tính đến cơ chế phối hợp giữa TPHCM với các địa phương lân cận, trong các dự án lớn như hệ thống giao thông liên vùng, đô thị sân bay Long Thành, hay các khu thương mại tự do. Nếu các địa phương trong chuỗi dự án (như Đồng Nai, Tây Ninh) được áp dụng cơ chế tương đồng cho các dự án này, việc triển khai sẽ thuận lợi và đồng bộ hơn.

Ở góc độ chiến lược, chuyên gia Ngô Viết Nam Sơn cho rằng Luật đô thị đặc biệt không chỉ mang lại quyền lợi mà còn đi kèm trách nhiệm lớn hơn cho TPHCM.

Với vai trò đầu tàu kinh tế, thành phố được kỳ vọng sẽ đóng góp mạnh mẽ vào mục tiêu tăng trưởng hai con số của cả nước, đồng thời lan tỏa động lực phát triển cho toàn vùng Nam bộ.

Nếu tận dụng hiệu quả cơ chế này, TPHCM có thể trở thành hình mẫu về quản trị siêu đô thị, tạo ra những kinh nghiệm quý để các địa phương khác học tập trong quá trình phát triển.

“Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các đô thị lớn trong khu vực ngày càng mạnh mẽ, việc xây dựng Luật Đô thị Đặc biệt được xem là bước đi quan trọng để TPHCM chuẩn bị cho giai đoạn phát triển mới – chủ động hơn, sáng tạo hơn và có sức cạnh tranh quốc tế cao hơn”, ông Sơn khẳng định.

Lộ trình xây dựng Luật đô thị đặc biệt cho TPHCM

Theo Chủ tịch UBND TPHCM Nguyễn Văn Được, thành phố đang khẩn trương xây dựng dự thảo Luật đô thị đặc biệt với lộ trình cụ thể. Dự kiến trong tháng 3/2026, TPHCM sẽ hoàn thành đề cương luật; đến tháng 4/2026 hoàn tất bản dự thảo đầu tiên. Từ tháng 5 đến tháng 6/2026, thành phố sẽ tổ chức các hội thảo, lấy ý kiến chuyên gia, nhà khoa học và cơ quan quản lý để hoàn thiện dự thảo trước khi trình Quốc hội khóa XVI xem xét, thông qua tại kỳ họp thứ hai vào cuối năm 2026.

Song song với việc hoàn thiện thể chế, lãnh đạo TPHCM cho rằng thành phố cần tiếp tục chuyển đổi mô hình phát triển theo hướng dựa trên tri thức, khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo. Các động lực tăng trưởng mới được xác định gồm xây dựng trung tâm tài chính quốc tế, phát triển hệ thống cảng biển hiện đại, thúc đẩy ngành công nghiệp chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI) và trung tâm dữ liệu.

Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số trong những năm tới, TPHCM sẽ tận dụng tối đa các cơ chế đặc thù do Trung ương cho phép như Nghị quyết 260, 188, 98, đồng thời đề xuất thí điểm các cơ chế mới theo mô hình “sandbox”.

Hồ Văn, Báo Dân Việt